Kompozycja, czyli porad kilka na dobre zdjęcie.

Z kompozycją mamy do czynienia wszędzie, gdzie mówimy o sztuce. Kompozycja, to wyważenie, odpowiednie proporcje oraz wyczucie. O kompozycji możemy mówić w przypadku jedzenia, perfum, architektury, muzyki, malarstwa i oczywiście w fotografii.

Czym jest kompozycja? W przypadku obrazu, będziemy mówić o kilku czynnikach, które mają wpływ na poprawną kompozycję - między innymi będą to elementy równowagi plam, rozmieszczenie elementów głównych i pobocznych, dobór proporcji i wyczucie perspektywy.

Słów kilka o „złotym podziale”.

Złota proporcja, złoty podział, boski podział - to określenia na proporcję, którą opisali matematycy w celu opisania zjawisk występujących w naturze. Okazało się, że wszystko, co zostało stworzone przez naturę można wpisać w matematyczny wzór. Wspaniałe kształty znajdujące się w przyrodzie, liście czy muszla łodzika - morskiego mięczaka odpowiada owej proporcji. Ludzie wzorując się na „złotym podziale” zaczęli stosować owe zasady na przykład w architekturze - grecki Akropol. Obraz skonstruowany według zasad „boskiego podziału” niemal naturalnie wprowadza harmonię.

Mocne punkty obrazu.

Jak można przełożyć to wszystko na kompozycję w fotografii? Jestem zwolennikiem uproszczenia „złotego podziału”, gdyż zasadę tę można zastosować w przypadku odpowiednich proporcji prostokąta, bądź w przypadku kwadratu i obrazu wpisanego w okrąg, a w większości cyfrowych aparatów fotograficznych mamy do czynienia z obrazem o odmiennych proporcjach, może niekiedy bliskich „złotej proporcji” jednak stosunek długości boków jest inny. Zasada złotego podziału dzieli nasz kadr mniej więcej w jednej trzeciej na trzy równe prostokąty w pionie i poziomie.

Teraz trochę geometrii. Żeby wyznaczyć mocne punkty należy przeprowadzić przekątną, a następnie z wierzchołka wyprowadzić prostą prostopadłą do przekątnej i uzyskany w ten sposób punkt przecięcia wyznaczy nam mocny punkt obrazu. Dzięki „mocnym punktom obrazu” będziemy wiedzieli, w którym miejscu można umieścić główny element fotografowanej sceny lub na przykład przeprowadzić linię horyzontu.

Mimo, że budynek znajduje się w mocnym punkcie, widać, że zbyt wiele pozostaje na dole jeziora, które jest monotonne.

Jeżeli umieścimy w równym stopniu część mgły oraz jeziora, zdjęcie wygląda ciekawiej.

Czujnik ostrości w naszych aparatach często znajduje się w centrum kadru, co nie znaczy, że portretowaną osobę należy umieszczać centralnie pozostawiając niepotrzebną przestrzeń wokół. Kolejnym błędem, który bardzo często występuje jest centralne umieszczenie linii horyzontu, który rozdziela obraz na dwie równe części. Może niekiedy warto zastanowić się, co będzie ciekawsze, chmury na niebie, czy może część krajobrazu poniżej. Może zaryzykować i linię przeprowadzić przez górne, bądź dolne mocne punkty?

Trzy sposoby na kadrowanie tej samej sceny pozostawiam do oceny czytelników.

Równowaga plam.

Patrząc na zdjęcie będziemy w pierwszej kolejności zwracać uwagę na jasne plamy, a później na ciemne. Zauważmy, że np. połyskliwa biżuteria odwraca uwagę od twarzy w portrecie. Bardzo często razi nas „wypalenie” na zdjęciu i zniechęca do dalszego oglądania. Lubimy równowagę i kiedy zmrużymy oczy, to dobre kompozycyjnie zdjęcie powinno mieć tyle samo jasnych plam, jak i ciemnych.

Akcent zdjęcia.

Na zrównoważenie przewagi plam ma wpływ akcent w zdjęciu, czyli element umieszczony w mocnym punkcie, na który będziemy zwracać uwagę. Jest to bardzo ważny punkt naszego zdjęcia. Może być to postać na śniegu, bądź na łące. Istnieje również zasada od szczegółu do ogółu, bądź od ogółu do szczegółu. Kiedy się z tym spotkamy? Na przykład, gdy temat będzie silnym akcentem, co przykuje uwagę widza i dopiero później zwrócimy uwagę na tło. W drugim przypadku ogólny widok na fotografię skupi uwagę, a w drugiej kolejności osoba oglądająca zdjęcie dopatrywać się będzie szczegółów.

Temat główny i tło.

Warto zwrócić uwagę przy fotografowaniu, co będzie stanowiło temat główny, a co wypełnienie - tło. Fotografując interesujący nas monument starajmy się nie uchwycić przypadkowych osób, które mogą stać się tematem naszego zdjęcia. Jeżeli chcemy uchwycić portretowaną osobę wykonującą gest lub czynność, będziemy musieli zdecydować się na taki kadr, aby określić czy chcemy wykonać portret, czy pokazać temat - czyli czynność wykonywaną, a osoba stanie się niemal tłem.

Kontrast i zrównoważenie akcentów.

Bardzo atrakcyjnym zabiegiem, jest umieszczenie w przeciwnych mocnych punktach elementów, które stworzą przeciwwagę. Niekiedy jest to pokazanie różnic w wielkości „małe-duże”, bądź też zestawienie humorystyczne „stare-nowe”.

Plany, perspektywa i przestrzeń.

Uchwycenie planów w naszym zdjęciu jest bardzo kluczowym elementem, w szczególności fotografii krajobrazu bądź pejzażu miejskiego. Stosując odpowiednią ogniskową obiektywu - szeroki kąt, bądź obiektywy typu tele, możemy poszerzyć perspektywę lub ją spłaszczyć. Wybierając punkt widzenia - przykucając lub zajmując pozycję na podwyższeniu, możemy pokazać różnorodność przestrzeni. Gdy chcemy uwydatnić wielkość budowli warto wykorzystać „żabią perspektywę”, w przypadku pokazania ogromu kanionu czy doliny należy poszukać podwyższenia, z którego uzyskamy perspektywę z „lotu ptaka”.

Kierunek poruszania się obiektów.

Elementem kompozycji jest również ruch. Zdjęcie czytamy od lewej do prawej, tak jak tekst w książkach i gazetach, więc jeżeli obiekt lub osoba w ruchu, będzie skierowana w prawą stronę fotografii mamy wrażenie, że porusza się do przodu, gdy natomiast sytuacja będzie przeciwna, sugerować nam będzie powrót, cofanie się. W kompozycji ważne jest, aby przed przykładowo portretowaną osobą, gdy chcemy ująć fragment tła, zostawić więcej przestrzeni „przed” niż „za” plecami osoby. W sytuacji, gdy występuje przewaga przestrzeni „za” osobą powstanie wyczuwalny niepotrzebny niepokój, co może wpływać niekorzystnie na odbiór zdjęcia.

Rytm.

Czym jest rytm na zdjęciu? To nic innego jak powtarzanie się podobnych elementów. Mogą być to drzewa w alei, bądź łuki podcieni budynku, niekiedy zaorane pole. Uchwycenie poprawnej kompozycji zagwarantuje nam harmonię na zdjęciu i udaną fotografię.

Dynamika - coś o skosach.

Stara szkoła mówiła, że zdjęcie powinno być proste i horyzont równy. Jednak od czasu awangardowej fotografii i współczesnych szalonych czasów niekiedy wykorzystanie dynamicznej skośnej perspektywy może zdynamizować zdjęcie. Jeżeli pokażemy osobę jadącą na rowerze w szaleńczym tempie i na dodatek delikatnie skrzywimy obraz zdjęcie nabierze cech zwiększonej dynamiki, warto popróbować, poeksperymentować i nie bać się skosów.

Kiedy pion, kiedy poziom?

Na pytanie, kiedy stosować pion, a kiedy poziom, nie znajdziemy gotowej odpowiedzi. Warto zapamiętać, aby pozbywać się niepotrzebnych oraz nieistotnych elementów na naszej fotografii. Skupiając się na kadrowaniu w trakcie wykonywania zdjęcia możemy wyeliminować to, co nam przeszkadza. Niekiedy warto wykonać dwie fotografie - jedną w pionie, a drugą w poziomie i na spokojnie porównać obydwie już na wykonanych odbitkach.

Fotografie z parku skatowego w dwóch przykładach. Pytanie - czy będziemy chcieli pokazać kawałek rampy, czy może tylko postacie?

Kompozycja w kwadracie dla zainteresowanych.

W przypadku kadrowania zdjęcia w kwadracie posługiwanie się wyznaczeniem mocnych punktów nie ma najmniejszego sensu, gdyż ze sposobu ich wyznaczenia otrzymamy nie cztery, a jeden punkt w środku. Warto sięgnąć do doświadczeń dawnych malarzy, którzy wykorzystywali figurę geometryczną opartą na „złotym podziale” - pentagramie.